Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliği yayınlandı

Teknik açıdan oldukça önemli ve gecikmiş bir düzenlemeydi. Özellikle AB mevzuatıyla uyum ve alternatif protein/yeni teknoloji ürünlerinin kontrol altına alınması açısından kritik bir boşluğu dolduruyor.

Benim teknik değerlendirmem şu şekilde 7 başlıkta ve sonuç olarak olacak:

1. Türkiye ilk kez “Novel food (Yeni Gıda)” sistemini gerçek anlamda kurmuş oldu

Daha önce Türkiye’de aşağıda:

• Böcek proteini,
• Kültür eti,
• Mikroalg türevleri,
• Yeni ekstraksiyon teknolojileri,
• Sentetik/fermente bileşenler,
• Bazı CBD-benzeri bileşenler,
• Yeni fonksiyonel ingredientler

gibi ürünler için net bir mevzuat altyapısı yoktu.

Bu yüzden piyasada gri alan oluşuyordu:

• Bazı ürünler “takviye edici gıda” gibi sokuluyordu,
• Bazıları ithalat aşamasında takılıyordu,
• Bazıları ise tamamen mevzuatsız ilerliyordu.

Yeni yönetmelik bu boşluğu kapatıyor.

2. AB’nin Novel Food yaklaşımı ile uyumlu görünüyor, benziyor

Yönetmeliğin mantığı büyük ölçüde AB’nin Novel Food Regulation (EU 2015/2283) sistemine benziyor:

Temel prensip: “31 Aralık 2025 öncesinde Türkiye’de önemli ölçüde tüketilmemiş gıda”

İfadesiyle tanımlama yapılmış.

Bu çok önemli çünkü:

• Bu yönetmelik ile “Türkiye’de geleneksel tüketim geçmişi” hukuki kriter oldu,
• Firmalar geçmiş kullanım kanıtı sunmak zorunda kalabilir,
• Etnobotanik kullanım, eski satış kayıtları, ithalat verileri önem kazanacak.

Özellikle:

• Egzotik bitkiler,
• Adaptogen ürünler,
• Mantar ekstraktları,
• Yeni protein kaynakları
  için ciddi dosyalama ihtiyacı doğacak.

3. En kritik nokta: Risk değerlendirmesi zorunluluğu

Yönetmeliğin en güçlü ve en önemli kısmı bu.

Artık:

• Toksikoloji,
• ADME verileri,
• Alerjenite,
• Stabilite,
• Maruziyet hesapları,
• Hedef tüketici grubu,
• Beslenme dezavantajı oluşturup oluşturmadığı

gibi bilimsel veriler gerekecek.

Bu şu anlama geliyor:
“Instagram’dan ingredient bulup ürüne koyma dönemi” ciddi risk haline geldi.

Özellikle:

• Sporcu ürünleri,
• Fonksiyonel içecekler,
• Gummy ürünleri,
• Bitkisel karışımlar
  daha fazla denetim baskısı görecek.

4. Türkiye’de en çok etkilenecek sektörler

İlk etkilenecek alanlar kesinlikle şunlar olacak:

a) Takviye edici gıda sektörü

Çünkü piyasada:

• NMN,
• Ashwagandha,
• Lion’s mane,
• Berberine,
• NAD precursor’ları,
• Bazı nootropikler
  gibi ürünlerin statüsü uzun süredir griydi.

Artık Bakanlık daha rahat: “Bu yeni gıdadır, dosya gerekir” diyebilecek.

b) Vegan/alternatif protein sektörü

Özellikle:

• Precision fermentation proteinleri,
• Mycoprotein,
• İnsect protein,
• Hücre kültürü ürünleri
  önümüzdeki dönemde doğrudan bu yönetmelik kapsamına girecek.

c) İthal premium ingredient pazarı

Birçok ithal ingredient artık:

• Doğrudan kullanılamayabilir,
• Ön onay gerektirebilir,
• İthalatta bloke olabilir.

Bu durum küçük üreticileri zorlayabilir.

5. Bakanlık denetimleri tarafında çok güçlü bir araç olacak

Bu yönetmelik aslında Bakanlığa çok güçlü bir hukuki dayanak olacak.

Eskiden bazı ürünlerde: “Yasak mı değil mi belli değil” sorunu vardı.

Şimdi Bakanlık şunu diyebilir: “Bu bileşenin güvenilirliği onaylanmadı, piyasaya arz edilemez.”

Bu özellikle:

• E-ticaret,
• İnfluencer ürünleri,
• Wellness ürünleri
  üzerinde ciddi etki yaratır.

6. Tahminimce uygulamada en büyük sorun şu olacak:

“Yeni gıda mı değil mi?” tartışması.

Çünkü mevzuatta genelde en problemli alan budur.

Örnek:

• Aynı bitkinin su ekstraktı normal kabul edilir,
• Ama solvent ekstraktı “Novel” sayılabilir,
• Nanoformu ayrı değerlendirilebilir,
• Yüksek saflıkta izolat farklı kabul edilebilir.

Yani: ingredient’in kendisi değil, üretim yöntemi de kritik hale geliyor.

 

 

 

7. Türkiye için olumlu tarafı ne?

Uzun vadede iyi bir gelişme diye düşünüyorum çünkü:

• AB uyumu artar,
• İhracat güvenilirliği yükselir,
• Bilimsel dosyalama kültürü oluşur,
• Merdiven altı ingredient kullanımı azalır,
• Tüketici güvenliği güçlenir.

Özellikle AB’ye ihracat yapan firmalar için bu önemli bir gelişme. Türkiye’nin son yıllarda RASFF bildirim baskısı ve bildirimlerde üst sıralarda olması düşünüldüğünde Bakanlık artık daha önleyici sistem kurmaya çalışıyor gibi görünüyor.

8. Genel teknik sonuç olarak ise;

Bu yönetmelik:

• Kısa vadede sektörü zorlayacak,
• Maliyetleri artıracak,
• Dosyalama yükü getirecek,
  ama uzun vadede;
• Türkiye gıda sektörünü daha kontrollü ve AB uyumlu hale getirecek.

Özellikle küçük firmalar için:
“ingredient doğrulama” artık kritik GMP/Regülasyon konusu olacak.

 

YARARLANILAN KAYNAKLAR:

-       https://www.tarimorman.gov.tr/GKGM/Haber/1317/Turk-Gida-Kodeksi-Yeni-Gidalar-Yonetmeligi-Resm%C3%AE-Gazetede-Yayimlandi?utm_source=chatgpt.com

-       https://webgate.ec.europa.eu/rasff-window/screen/search

 

YORUMLAYAN: SİYAMİ ASLAN / GIDA MÜHENDİSİ